Het is maar een peiling. Opiniepeilingen in de media: van wetenschap tot wichelarij ?

het is maar een peilingWie gelooft die peilers nog ? En de peilingenduiders ? Als je het jongste boek van Frank Thevissen mag geloven, moet je in de toekomst wel met een wijde boog om opiniepeilingen heen lopen, en meteen ook alle verslaggeving hierrond in krant en op TV links laten liggen. Onbetrouwbaar, zo niet de peilingen, dan toch de peilers, de interpretaties of de verslaggevers.

Frank Thevissen schreef wat zijn uitgever noemt zijn ‘opus magnum’. Een handleiding voor peilingen – om ze te leren lezen en begrijpen – voor leken én academici. Want die laatste  hebben het volgens Thevissen even moeilijk om peilingen correct te peilen als wie geen kaas heeft gegeten van statistiek, peilingsteekproeven of representativiteit.

Mediakritiek
Met Het is maar een peiling – niet alleen een in Google 78 800 keer voorkomend citaat – sluit Thevissen aan bij zijn vorige boeken over mediakritiek. Want het boek gaat niet alleen over de opiniepeilingen die we met een zekere regelmaat door kranten en televisieprogramma’s krijgen opgediend. Het gaat over wat de auteur noemt de ‘opiniepeilingenindustrie’, en een belangrijke stakeholder én shareholder daarin zijn de media. Bij de inleiding van het boek stelde Knack-journalist Walter Pauli onomwonden : ‘peilingen zijn speelgoed voor journalisten’. Peilingen bieden ‘gegarandeerd nieuws. Het is zeer eenvoudig : een spel van winnen en verliezen. En eenvoud scoort in de pers vandaag.’ Een krant of een televisiezender die kan uitpakken met duurbetaalde opiniepeilingsresultaten, is zich niet alleen verzekerd van de nodige media-aandacht – lees : gratis reclame – bij de concurrentie, maar vooral ook van meerverkoop en dus meer en nieuwe adverteerders. De peilingen verworden daardoor niet alleen tot een ‘marketinginstrument’, er is meer. Pauli : ‘Daarom zijn peilingen belangrijk : je wordt politiek marktleider. Het publiek lust er wel pap van. En men wordt Mitspieler in de Wetstraat. Wie het belang van peilingen onderschat, leeft in een andere wereld’.

Wetenschap of wichelarij ?
Frank Thevissen richt zijn pijlen niet alleen op de vaak slordige manier waarop pers en politici met peilingen omspringen. Hij viseert ook heel wat peilers; wetenschappers uit Vlaamse universiteiten. Die nota bene door Febelmar ‘gebrek aan competentie en ervaring’ worden verweten. Febelmar is de Belgische vereniging van marktonderzoeksbureaus. Die vertrouwt de ‘wetenschappelijke’ peilingen zelf dus amper, en al zeker niet de Vlaamse sociologen en politicologen die er hun brood mee verdienen.

Eén van de redenen waarom Vlaamse en bij uitbreiding Belgische opiniepeilingen niet doeltreffend zijn, is omdat ze niet alle kiezers peilen, zo blijkt. Thevissen : ‘kiesplichtverzakers, blanco- en ongeldig-stemmers worden nooit meegerekend in de peilingen’ en dus krijg je een vertekend beeld. Bovendien : zowel in internet- als telefonische peilingen vallen peilers telkens terug op wie wil meewerken – lees : mensen met een duidelijke mening. En hoeveel mensen beslissen niet één dag vóór verkiezingen – laat staan de dag zelf – welk bolletje ze zullen inkleuren ?’ De vraag stellen, is ze beantwoorden. Daarmee staat Thevissen in zijn boek lang stil bij het aspect ‘representativiteit’ – niet onbelangrijk in opiniepeilingen die te vaak te serieus worden genomen.

Zever en gezwets
Hoewel Yves Desmet van De Morgen zelf al toegaf dat ‘onze peilingen behoren tot de slechtste ter wereld’, toch trapt Thevissen in ‘Het is maar een peiling’ niet alleen op de tenen van heel wat journalisten, maar ook van de peilers en vooral van de academici die er deels van leven. Het is duidelijk dat te veel mensen op een ondeskundige manier met peilingen omspringen. Thevissen legt omstandig en didactisch – met voorbeelden uit het recente verleden, in het boek voorgesteld door grafieken en analysemodellen in kleur – uit waar journalisten en wetenschappers de bal – te vaak – misslaan. Daarbij komt de auteur soms wel heel scherp uit de hoek. De bewuste journalisten noemt hij ‘blunderjournalisten’ en een woord als ‘manipulatie’ is ook niet uit de lucht.

De scherpe analyses in het boek maken dat het leest als een trein – vooral dan hoofdstuk 5, dat gaat over de teloorgang van De Stemmenkampioen, een ware thriller met onder anderen Karel De Gucht in de hoofdrol als Kaltsteller of ‘fikser’ van een politieke maffia. Gevraagd naar een reactie door P-Magazine, reageerde De Gucht dat het boek ‘zever en gezwets’ is (13 dec. ‘11). Voor alle duidelijkheid : dat sloeg op dat vijfde hoofdstuk, (allicht) niet op opiniepeilingen. Hoe dan ook, Thevissen had zich geen betere reclameslogan kunnen dromen.

Frank Thevissen, “Het is maar een peiling. Opiniepeilingen in de media : van wetenschap tot wichelarij ?”,  uitgeverij Pelckmans, Kapellen, 2011, 337 blz. , 24,5 euro, ISDN 9789028951044.

Katleen Van den Heuvel – www.doorbraak.org